بهای نشناختن دیابت

یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی: ما از بیماری قند، بیشتر قندش را می‌شناسیم. می‌دانیم که بیمار باید شیرینی کمتری بخورد و عددی را روی برگه آزمایش زیر نظر داشته باشد. اما بسیاری از ما نمی‌دانیم دیابت می‌تواند آدم را نابینا کند، باعث شود پایش را قطع کنند و حتی آدم را بکشد. این‌ها عوارض شناخته‌شده بیماری هستند، نه قصه‌های ترسناک. مهم‌تر این که خطر بسیاری از این عوارض را می‌توان کاهش داد.

دیابت فقط بالا بودن یک عدد به نام قند خون در برگه آزمایش نیست. وقتی قند خون مدت طولانی‌ای بالا می‌ماند، به رگ‌ها و اعصاب آسیب می‌زند. سکته قلبی و مغزی از مهم‌ترین خطرهای دیابت هستند. کلیه‌ها نیز ممکن است به‌تدریج توان تصفیه خون را از دست بدهند. نارسایی پیشرفتۀ کلیه گاهی بیمار را مجبور به دیالیز یا پیوند کلیه می‌کند. در این مدت، ممکن است فرد درد مشخصی نداشته باشد و نداند در بدنش چه می‌گذرد. بنابراین خطر مرگ ناشی از دیابت را نباید با مشکلات ناگهانی ناشی از قند خون بالا یکی دانست. در بسیاری از موارد، خطر اصلی از آسیبی می‌آید که آهسته آهسته در بدن جمع شده و روزی ناگهان خودش را به شکل سکته یا نارسایی یک عضو نشان می‌دهد.

ماجرای قطع پا از همین آسیب‌های تدریجی آغاز می‌شود. دیابت ممکن است حس پا را کم کند؛ تا جایی که فرد زخم، سوختگی، یا فشار کفش را متوجه نشود. از سوی دیگر، اختلال خون‌رسانی باعث می‌شود زخم دیرتر خوب شود. حالا زخمی که می‌شد به‌آسانی درمانش کرد، ممکن است عفونت کند و گسترش پیدا کند. تا جایی که برای مهار عفونت و نجات جان بیمار، چاره‌ای جز قطع بخشی از پا نمی‌ماند. برای همین، نگاه کردن به کف پا و جدی گرفتن یک زخم کوچک، بخشی از مراقبت پزشکی است، نه وسواس.

در چشم هم اتفاقی مثل همین می‌افتد. دیابت به رگ‌های ظریف شبکیه صدمه می‌زند. اما آسیب شبکیه الزاماً با کاهش دید آغاز نمی‌شود. ممکن است بیمار همچنان خوب ببیند ولی، بیماری پیش برود. وقتی تاری دید ظاهر می‌شود، گاهی فرصت جلوگیری از بخشی از آسیب از دست رفته است. معاینه برای پیدا کردن آسیب پیش از پیدایش علائم است. معاینه منظم چشم برای فرد دیابتی، حتی وقتی شکایتی از بیناییش ندارد، ضروری است.

و یک نکته که همه این خطرها را جدی‌تر می‌کند؛ دیابت نوع دو ممکن است سال‌ها نشانه آشکاری نداشته باشد. نه تشنگی شدید، نه پرادراری، نه ضعف، و نه کاهش وزن. نبودن این نشانه‌ها به معنای طبیعی بودن قند خون نیست. خیلی‌ها وقتی از بیماری خود مطلع می‌شوند که مدت‌ها از آغاز آن گذشته است.

دانستن این عوارض باید به سه کار منجر شود؛ آزمایش قند خون در زمان مناسب، به‌ویژه برای افراد دارای عوامل خطر؛ اقدام برای پیشگیری از دیابت نوع دو، حتی در مرحلۀ پیش‌دیابت؛ و مراقبت منظم از چشم، کلیه، پا، و سلامت قلب و عروق پس از تشخیص بیماری. کنترل فشار خون و چربی خون هم در این مراقبت نقش دارند. هدف فقط پایین آوردن یک عدد نیست. هدف این است که کسی به‌خاطر بیماری‌ای قابل‌کنترل، بینایی، پا، یا جانش را از دست ندهد.