
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، تحولات سیاسی اسرائیل پس از انتخابات اخیر وارد مرحله تازهای شده است. روز سهشنبه ۱۷ نوامبر، کنست با ۶۶ رأی موافق در برابر ۵۲ رأی، متان کاهانا، عضو حزب «یاشار» و از متحدان گادی آیزنکوت را به ریاست پارلمان انتخاب کرد تا امیر اوهانا، متحد نزدیک نتانیاهو و عضو حزب لیکود، از این جایگاه کنار برود.
این تحول صرفاً جابهجایی یک مقام پارلمانی نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر موازنه قدرت در ساختار سیاسی اسرائیل است. مخالفان نتانیاهو که پس از انتخابات ۲۷ اکتبر موفق به کسب اکثریت کرسیهای کنست شدهاند، اکنون توانستهاند یکی از مهمترین موقعیتهای نهادی را نیز به دست بگیرند.
بیشتر بخوانید:
یک عرب نایب رئیس پارلمان اسرائیل شد؛ شمشیر «لیبرمن» بالای سر بی بی نتانیاهو
نکته تعیینکننده در این رأیگیری، حمایت دو جریان عربی، یعنی فهرست مشترک و حزب رعام، از نامزد ائتلاف آیزنکوت بود. از مجموع ۱۹ نماینده این دو جریان، ۱۸ نفر در رأیگیری مشارکت کردند و به کاهانا رأی دادند. بدون این حمایت، مخالفان نتانیاهو نمیتوانستند به اکثریت ۶۶ رأی دست پیدا کنند.
این اتفاق از نظر سیاسی اهمیت مضاعفی دارد؛ زیرا نتانیاهو در جریان انتخابات تلاش کرده بود احزاب عربی را تهدیدی برای امنیت و هویت اسرائیل معرفی کند، اما اکنون همان جریانها در شکلگیری نخستین پیروزی نهادی مخالفان او نقش تعیینکننده داشتهاند.
آغاز برچیدن میراث نتانیاهو پیش از تشکیل دولت
اهمیت ریاست کنست در نظام سیاسی اسرائیل به اختیارات گسترده رئیس پارلمان در مدیریت دستور کار قانونگذاری بازمیگردد. به همین دلیل، انتخاب کاهانا میتواند حتی پیش از تشکیل دولت جدید، زمینه را برای تغییر برخی قوانین و تصمیمات کابینه نتانیاهو فراهم کند.
ائتلاف آیزنکوت قصد دارد مجموعهای از قوانین جنجالی دولت پیشین را لغو یا اصلاح کند؛ قوانینی که منتقدان آنها را بخشی از تلاش نتانیاهو و متحدان راست افراطیاش برای تضعیف استقلال دستگاه قضایی و افزایش نفوذ سیاسیون بر نهادهای نظارتی میدانند.
از جمله این موارد، اصلاحات مربوط به اختیارات دولت در انتخاب قضات، محدود کردن قدرت مشاور حقوقی دولت و قوانین مربوط به رسانههاست.
همچنین مخالفان نتانیاهو خواهان تشکیل کمیسیون مستقل تحقیق درباره شکست امنیتی و اطلاعاتی اسرائیل در حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ هستند؛ موضوعی که نتانیاهو تاکنون در برابر آن مقاومت کرده است.
در همین راستا، کنست در نخستین ساعات روز چهارشنبه روند بررسی لغو برخی قوانین جنجالی دولت قبلی را آغاز کرد. از جمله، لغو اولیه قانون بحثبرانگیز مربوط به اصلاحات رسانهای با ۶۳ رأی موافق در برابر ۴۹ رأی در مرحله مقدماتی به تصویب رسید.
با این حال، اختلافات داخلی میان احزاب مخالف، بهویژه در موضوعات امنیتی، مذهبی و رابطه با احزاب عربی، میتواند روند تغییرات را دشوار کند.
آیا آیزنکوت به راحتی دولت تشکیل میدهد؟
پیروزی کاهانا در ریاست کنست این تصور را تقویت کرده که آیزنکوت نیز ممکن است بتواند مأموریت تشکیل دولت را با موفقیت به پایان برساند.
در حال حاضر، ائتلاف نتانیاهو ۵۳ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را در اختیار دارد و بلوک مخالفان به رهبری آیزنکوت ۴۸ کرسی دارد. احزاب عربی نیز ۱۹ کرسی در اختیار دارند.

بنابراین، آیزنکوت برای تشکیل دولت به حمایت بخشی از نمایندگان عربی نیاز خواهد داشت؛ اما این حمایت با رأی دادن به رئیس کنست تفاوت دارد.
آیزنکوت برای تشکیل دولت اصولی از جمله بهرسمیت شناختن ماهیت یهودی و دموکراتیک اسرائیل، خلع سلاح حماس و الزام به خدمت نظامی یا مدنی برای همگان را مطرح کرده است. این شروط ممکن است توافق با احزاب عربی را دشوار کند.
با این حال، آنچه مخالفان نتانیاهو را فعلاً متحد نگه داشته، یک هدف مشترک است: پایان دادن به نخستوزیری او و جلوگیری از بازگشت ائتلاف راست افراطی به قدرت.
در صورت شکست آیزنکوت، رئیس اسرائیل میتواند فرصت دیگری برای تشکیل دولت در اختیار نتانیاهو قرار دهد؛ اتفاقی که ممکن است موازنه پارلمانی را دوباره تغییر دهد.
نتانیاهو و آخرین برگ؛ بحران امنیتی و جنگ با ایران
اما پیامدهای این تحولات فراتر از سیاست داخلی اسرائیل است. یکی از مهمترین پرسشها این است که تضعیف موقعیت سیاسی نتانیاهو چه تأثیری بر سیاست منطقهای و بهویژه احتمال آغاز جنگ جدید علیه ایران خواهد داشت؟
نتانیاهو طی سالهای گذشته بارها از تهدید ایران بهعنوان یکی از محورهای اصلی سیاست داخلی و خارجی خود استفاده کرده است. جنگ و بحران امنیتی همچنین میتوانند در شرایطی که موقعیت سیاسی او تضعیف شده، به ابزاری برای ایجاد انسجام داخلی و تغییر دستور کار سیاسی تبدیل شوند.
با این حال، شرایط کنونی با گذشته تفاوت دارد و نتانیاهو دیگر از پشتوانه یک اکثریت پارلمانی برخوردار نیست و احتمال خروج او از قدرت افزایش یافته است. بنابراین، آغاز یک جنگ یکجانبه و گسترده علیه ایران میتواند هزینه سیاسی و امنیتی بیشتری برای او داشته باشد.
در چنین شرایطی، احتمال اینکه اسرائیل بدون هماهنگی و همراهی آمریکا وارد جنگی بزرگ علیه ایران شود، کمتر به نظر میرسد. سناریوهای محتملتر میتواند شامل اقدام نظامی مشترک واشنگتن و تلآویو یا آغاز عملیات از سوی آمریکا و پیوستن اسرائیل به آن باشد.
البته نباید احتمال تلاش نتانیاهو برای ایجاد یک بحران امنیتی با هدف تغییر فضای سیاسی و به تعویق انداختن انتقال قدرت را نادیده گرفت.