به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، گزارش مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به شورای حکام و شورای امنیت، به شماره GOV/۲۰۲۶/۶۳ و مورخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ بیان می‌کند آژانس اعلام می‌کند که به‌استثنای نیروگاه هسته‌ای بوشهر، هیچ‌گونه اطلاعاتی از ایران درباره وضعیت مواد و تأسیسات هسته‌ای اعلام‌شده دریافت نکرده و به این تأسیسات نیز برای انجام فعالیت‌های راستی‌آزمایی میدانی دسترسی نداشته است. در نتیجه، آژانس نتوانسته است مسئولیت‌های پادمانی خود را در سایر تأسیسات هسته‌ای اعلام‌شده ایران اجرا کند و وضعیت این تأسیسات و مواد هسته‌ای مرتبط با آن‌ها را راستی‌آزمایی کند.
بر اساس این گزارش محرمانه که نسخه ای از آن در اختیار تابناک قرار گرفته «بیش از یک سال از زمانی می‌گذرد که آژانس تداوم آگاهی خود درباره موجودی‌های قبلاً اعلام‌شده اورانیوم با غنای بالا تا ۶۰ درصد و اورانیوم با غنای پایین در تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده از حملات ژوئن ۲۰۲۵ را از دست داده است. فقدان اطلاعات درباره این مواد و نداشتن دسترسی برای راستی‌آزمایی آن‌ها، از نظر اشاعه هسته‌ای نگرانی جدی ایجاد می‌کند و باید در اسرع وقت برطرف شود.»
بیشتر بخوانید:
اختصاصی تابناک/ متن گزارش «رافائل گروسی» به شورای حکام و شورای امنیت درباره برنامه هسته ای ایران
این گزارش به‌خودی‌خود اثبات نمی‌کند که مواد هسته‌ای به سمت ساخت سلاح منحرف شده‌اند؛ بلکه بر ناتوانی آژانس در راستی‌آزمایی و ارائه اطمینان درباره عدم انحراف تأکید دارد.
در خصوص این موضوع، خبرنگار تابناک گفتگویی با «مارک فینو» سخنگوی پیشین وزارت خارجه فرانسه انجام داده که در ادامه آمده است. «فینو» در حال حاضر عضو ارشد بخش عدم اشاعه در «مرکز سیاست امنیتی ژنو» (GCSP) است.
*آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) ، گزارش محرمانه فصلی خود درباره ایران را برای کشورهای عضو ارسال کرده است. بر اساس این گزارش «آژانس به‌طور فزاینده‌ای نگران است که ایران به این نهاد اجازه نمی‌دهد اطلاعات طراحی تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم اصفهان را بررسی کند یا از آن بازرسی به عمل آورد؛ تأسیساتی که وجود آن در ژوئن ۲۰۲۵ اعلام شد.» این گزارش چه تأثیری بر پرونده هسته‌ای ایران خواهد داشت؛ پرونده‌ای که بر اساس قطعنامه تصویب‌شده در نشست قبلی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شکل گرفته است؟
آژانس در حال اجرای رویه مستمر خود برای کسب اطلاعات درباره تأسیسات هسته‌ای اعلام‌شده از سوی ایران است که مشمول پادمان‌های هسته‌ای هستند.
اگر ایران به این درخواست‌ها عمل نکند، وجهه این کشور به‌عنوان دولتی مسئولیت‌پذیر که درخواست‌های جامعه بین‌المللی برای همکاری را مدنظر قرار می‌دهد، بیش از پیش آسیب خواهد دید.
*در این گزارش آمده است: «نبود اطلاعات کافی برای آژانس درباره اورانیوم غنی‌شده و همچنین عدم دسترسی به تأسیسات هسته‌ای از زمان حملات ژوئن ۲۰۲۵، نگرانی جدی در زمینه اشاعه تسلیحات هسته‌ای ایجاد کرده است که باید فوراً به آن رسیدگی شود.» این موضوع در شرایطی مطرح می‌شود که ایران خواستار تدوین شیوه‌های جدید و ایجاد چارچوبی برای بازرسی از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده شده است. از دیدگاه شما، آیا این مسئله فراتر از روابط میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است؟
این موضوع مصداق جدی عدم پایبندی به تعهدات پادمانی است؛ تعهداتی که همچنان به قوت خود باقی هستند، زیرا ایران با وجود از میان رفتن برجام، همچنان عضو معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و موافقت‌نامه جامع پادمان با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است.
درست است که تأسیساتی که در حملات آمریکا و اسرائیل تخریب یا آسیب‌دیده‌اند، دیگر همان تأسیساتی نیستند که آژانس پیش از این حملات امکان بازرسی از آن‌ها را داشت؛ اما ایران باید به بازرسان آژانس اجازه دسترسی به این تأسیسات را بدهد و درباره تدوین رویه‌های متناسب با شرایط جدید برای بازرسی یا دست‌کم ارائه گزارش، با آن‌ها گفت‌وگو کند.
ایران ممکن است به‌درستی از آژانس انتقاد کرده باشد که چرا حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات تحت نظارت پادمان را به اندازه کافی محکوم نکرده است؛ اما این موضوع دلیلی برای نادیده گرفتن تعهدات پادمانی ایران نیست.
*در این گزارش، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، از تهران خواسته است که به‌صورت سازنده با آژانس همکاری کند. او تأکید کرده است که ازسرگیری فعالیت‌های راستی‌آزمایی در ایران، بدون تأخیر بیشتر، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در این گزارش همچنین آمده است: «آژانس از محل دقیق تأسیسات غنی‌سازی اصفهان و اینکه آیا این تأسیسات حاوی مواد هسته‌ای است یا خیر، اطلاع ندارد. آژانس قادر نیست نتیجه‌گیری کند که مواد هسته‌ای موجود در ایران از فعالیت‌های صلح‌آمیز منحرف نشده‌اند.» در همین حال، ایران نگران است که اطلاعات مربوط به ذخایر اورانیوم غنی‌شده و محل نگهداری آن‌ها افشا شود؛ نگرانی‌ای که با توجه به سابقه عملکرد پیشین آژانس، نمی‌توان آن را بی‌اساس دانست. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟
این نگرانی از سوی ایران قابل درک و منطقی است؛ اما اگر ایران به تعهدات پادمانی خود عمل نکند، خطر انجام حملات نظامی جدید افزایش خواهد یافت.
می‌توان با توافق بر سر رویه‌هایی مشخص با آژانس، سازوکارهایی را برای جلوگیری از افشای اطلاعات محرمانه طراحی و اجرا کرد.
*گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در شرایطی منتشر شده است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها بر احتمال حمله به کوه کلنگ (کوه پیک‌اکس) تأکید کرده است. با توجه به افزایش حضور و تحرکات نظامی آمریکا در منطقه، به نظر می‌رسد این گزارش ممکن است به‌نوعی با هدف آماده‌سازی افکار عمومی برای چنین حمله‌ای نیز منتشر شده باشد. ارزیابی شما در این زمینه چیست؟
این تهدیدها بخشی از ادبیات فشار سیاسی و نظامی برای تحت فشار قرار دادن ایران و وادار کردن آن به پذیرش توافقی با دولت ترامپ است.
بسیاری از کارشناسان درباره خطرات ناشی از چنین حمله‌ای هشدار داده‌اند؛ به‌ویژه اگر بمب‌های متعارف سنگرشکن برای انهدام این تأسیسات کافی تشخیص داده نشوند و قرار باشد از سلاح‌های هسته‌ای کم‌توان به‌عنوان جایگزین آن‌ها استفاده شود.
امیدوارم با توجه به پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای و خروج قریب‌الوقوع نتانیاهو از قدرت، از چنین اقدامی جلوگیری شود.
به نظر می‌رسد ترامپ اکنون نسبت به درخواست کشورهای حوزه خلیج فارس برای توقف عملیات نظامی علیه ایران نیز حساسیت بیشتری نشان می‌دهد.
