خبرگزاری مهر – گروه استان ها: قنات‌های ایلام سال‌هاست در دل زمین می‌خزند و بی‌صدا آب را از سفره‌های زیرزمینی به روی زمین می‌آورند و زمین‌های تشنه را سیراب می‌کنند.
این سازه‌های کهن، یادگار دانش بومی و هنر نیاکان مردم این دیار هستند که با دست‌های خالی و بدون امکانات امروزی، آب را از دل زمین بیرون کشیدند و کشاورزی را در این سرزمین زنده نگه داشتند.
پیشینه قنات‌سازی در ایلام به قرن‌ها پیش بازمی‌گردد و این سازه‌های تاریخی، بخشی از هویت کشاورزی و فرهنگی منطقه را شکل داده‌اند و سال‌هاست آب مورد نیاز کشاورزان و روستاییان را تأمین می‌کنند.
در سال‌های اخیر، کاهش بارش‌ها و افت منابع آبی همراه با گسترش ساخت‌وساز، بسیاری از قنات‌ها را خشک یا رها کرده و همین موضوع، زنگ خطر را برای این یادگار تاریخی به صدا درآورده است.
کارشناسان بر ضرورت مرمت و لایروبی قنات‌ها، جلوگیری از ساخت‌وساز روی مسیر آن‌ها و ثبت و مستندسازی این سازه‌های تاریخی تأکید دارند و معتقدند احیای قنات‌ها می‌تواند ضمن صرفه‌جویی در مصرف آب، به پایداری کشاورزی مناطق خشک کمک کند.
حفظ قنات‌ها نه‌تنها به تأمین آب و رونق کشاورزی کمک می‌کند، بلکه مانع از فراموشی دانش بومی و هویت منطقه‌ای ایلام خواهد شد و نسل‌های آینده نیز می‌توانند از این گنجینه ارزشمند بهره ببرند.
قنات‌های تاریخی ایلام پیش از تخریب مستندسازی شوند
یک استاد باستان‌شناسی در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: قنات‌های تاریخی ایلام بخشی از حافظه تمدنی این سرزمین هستند و باید پیش از آنکه زیر ساخت‌وسازهای شهری از بین بروند، مستندسازی و ثبت شوند.
حبیب الله محمودیان با اشاره به پیشینه کهن قنات‌سازی در ایلام اظهار کرد: این سازه‌های آبی از شاهکارهای مهندسی نیاکان ما هستند که با تکیه بر دانش بومی و بدون امکانات امروزی ساخته شده‌اند و نشان‌دهنده توان فنی و خلاقیت مردمان این دیار در مدیریت منابع آب هستند.
وی افزود: متأسفانه در دهه‌های گذشته، گسترش شهرنشینی و اجرای پروژه‌های عمرانی بدون توجه به این میراث، باعث آسیب دیدن و در برخی موارد نابودی کامل قنات‌های تاریخی شده است و امروز دیگر نشانی از بسیاری از آن‌ها باقی نمانده است.
این استاد باستان‌شناسی تصریح کرد: هر قنات تاریخی، یک سند زنده از تاریخ کشاورزی و شهرسازی این منطقه است و از بین رفتن آن، یعنی از دست دادن بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایلام که دیگر قابل بازسازی نیست.
محمودیان خاطرنشان کرد: باید پیش از اجرای هر پروژه عمرانی، مطالعات باستان‌شناسی و مستندسازی قنات‌ها انجام شود و مسیر آن‌ها در نقشه‌های شهری ثبت گردد تا از تخریب بیشتر جلوگیری شود.
وی در پایان تأکید کرد: حفاظت از قنات‌های تاریخی تنها وظیفه میراث فرهنگی نیست و همه دستگاه‌های اجرایی باید در این زمینه مسئولیت‌پذیر باشند تا این سرمایه ارزشمند برای نسل‌های آینده باقی بماند.
قنات‌های ایلام در فهرست آثار ملی ثبت و مستندسازی می‌شوند
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اقدامات این اداره کل برای حفاظت از قنات‌های تاریخی استان گفت: قنات‌های ایلام بخشی از میراث فرهنگی و تاریخی این سرزمین هستند و در سال‌های اخیر اقدامات متعددی برای شناسایی، مستندسازی و حفاظت از آن‌ها انجام شده است.
فرزاد شریفی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین اقدامات، ثبت قنات‌های شاخص استان در فهرست آثار ملی است تا از این طریق، حساسیت‌های قانونی برای حفاظت از آن‌ها ایجاد شود و دستگاه‌های اجرایی موظف به رعایت حریم این سازه‌های تاریخی شوند.
شریفی افزود: همکاری با سازمان جهاد کشاورزی برای مرمت و لایروبی قنات‌های فعال، هماهنگی با قرارگاه سازندگی سپاه برای احیای قنات‌های دشت امیرآباد مهران و آموزش جوامع محلی برای نگهداری از این سازه‌ها، از دیگر اقداماتی است که در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرکل میراث فرهنگی ایلام تصریح کرد: در کنار مرمت، مستندسازی مسیر قنات‌ها و ثبت آن‌ها در نقشه‌های شهری و روستایی انجام می‌شود تا پیش از اجرای پروژه‌های عمرانی، حریم این سازه‌ها مشخص باشد و از تخریب ناخواسته آن‌ها جلوگیری شود.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه برخی قنات‌ها در محدوده بافت تاریخی و شهری قرار دارند، برنامه‌های حفاظتی ویژه‌ای برای آن‌ها تدوین شده است تا هم نیازهای توسعه شهری تأمین شود و هم میراث تاریخی شهر آسیب نبیند.
شریفی در پایان گفت: حفاظت از قنات‌ها بدون مشارکت مردم ممکن نیست و این اداره کل آمادگی دارد با تشکل‌های مردمی، دهیاری‌ها و شوراهای اسلامی همکاری کند تا این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده زنده بماند.
احیای قنات‌های ایلام، آب کشاورزی را به مزارع بازمی‌گرداند
مدیر آب و خاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی استان ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت احیای قنات‌ها در استان اظهار کرد: قنات‌ها در گذشته نقش مهمی در تأمین آب کشاورزی مناطق مختلف ایلام داشتند و امروز احیای آن‌ها می‌تواند بخشی از کمبود منابع آبی را جبران کند.
تورج کرمی افزود: در سال‌های اخیر، برنامه‌ریزی منسجمی برای شناسایی قنات‌های دارای اولویت و مرمت آن‌ها انجام شده است و در این مسیر، لایروبی مسیر قنات‌ها، ترمیم میله چاه‌ها و تثبیت مسیر آب در دستور کار قرار گرفته است.
کرمی تصریح کرد: احیای قنات‌ها تنها به معنای مرمت سازه نیست، بلکه باید مدیریت بهره‌برداری، نگهداری و آموزش کشاورزان نیز مورد توجه قرار گیرد تا آب قنات به صورت پایدار در اختیار بهره‌برداران قرار بگیرد.
وی خاطرنشان کرد: قنات‌های تاریخی استان، میراثی از دانش بومی نیاکان ما هستند و حفاظت و احیای آن‌ها علاوه بر تأمین آب کشاورزی، به حفظ هویت تاریخی و فرهنگی منطقه نیز کمک می‌کند.
مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی ایلام در پایان تأکید کرد: با همکاری دستگاه‌های مرتبط و مشارکت بهره‌برداران، روند احیای سایر قنات‌های استان ادامه خواهد یافت و این اقدام می‌تواند به پایداری کشاورزی و افزایش تولید در مناطق روستایی کمک کند.
احیای قنات‌های ایلام، هم آب کشاورزی را به مزارع بازمی‌گرداند و هم میراث کهن این سرزمین را از فراموشی نجات می‌دهد؛ بدون شک این کار نیازمند همکاری دستگاه‌ها و مشارکت مردم است.
