نویسنده: مرضیه ضیائی نافچی
به گزارش خبرنگار تابناک در استان چهارمحال‌وبختیاری، بخش کشاورزی یکی از حوزه‌های مهم اقتصادی و اشتغال‌زای استان است که بخش قابل توجهی از فعالیت‌های آن به شرایط اقلیمی، منابع آب و وضعیت زیرساخت‌های تولید وابستگی دارد. همین مسئله موجب شده است که بارندگی‌های شدید، سیلاب و حوادث طبیعی در کنار آثار مثبت خود، در صورت بروز خسارت به تأسیسات و اراضی کشاورزی، هزینه‌های قابل توجهی را به بهره‌برداران تحمیل کند.
در چنین شرایطی، آسیب به قنوات، کانال‌های انتقال آب، شبکه‌های آبرسانی، جاده‌های بین مزارع و تأسیسات گلخانه‌ای تنها به خسارت اولیه محدود نمی‌شود؛ بلکه ممکن است روند کشت، آبیاری، برداشت محصول و انتقال تولیدات به بازار را نیز با اختلال مواجه کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم برخی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، نقش مستقیمی در تداوم فعالیت کشاورزی دارند و تا زمان بازسازی آن‌ها، حتی اراضی و واحدهای تولیدی که مستقیماً دچار خسارت نشده‌اند نیز ممکن است با مشکل مواجه شوند.
خسارت به زیرساخت‌ها؛ تهدیدی فراتر از زیان اولیه کشاورز
یکی از مهم‌ترین پیامدهای بارندگی‌های شدید، آسیب به زیرساخت‌هایی است که استمرار تولید کشاورزی به آن‌ها وابسته است.
تخریب قنوات و کانال‌های انتقال آب می‌تواند دسترسی بهره‌برداران به منابع آبی را محدود کند و خسارت به جاده‌های بین مزارع نیز جابه‌جایی ماشین‌آلات، نهاده‌های کشاورزی و محصولات برداشت‌شده را دشوار سازد.
از سوی دیگر، آسیب به گلخانه‌ها، سازه‌های تولیدی، تأسیسات آبیاری و اراضی زراعی می‌تواند هزینه‌های بازسازی و ادامه فعالیت را افزایش دهد؛ هزینه‌هایی که برای بسیاری از کشاورزان و بهره‌برداران خرد، تأمین آن بدون حمایت‌های دولتی دشوار خواهد بود.
در این میان، ارزیابی خسارت نباید صرفاً به میزان آسیب مستقیم به محصول محدود شود، بلکه باید خسارات واردشده به تأسیسات، تجهیزات، زیرساخت‌های انتقال آب و هزینه‌های ناشی از توقف یا اختلال در تولید نیز مورد توجه قرار گیرد.
کشاورزان خسارت‌دیده؛ حمایت‌ها چه زمانی به مرحله اجرا می‌رسد؟
یکی از پرسش‌های اساسی پس از وقوع حوادث طبیعی، نحوه حمایت از کشاورزانی است که محصولات یا زیرساخت‌های تولیدی آن‌ها آسیب دیده است.
انتظار می‌رود سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال‌وبختیاری با همکاری مدیریت بحران استان و دستگاه‌های مرتبط، گزارشی دقیق از میزان خسارات وارده، تعداد بهره‌برداران آسیب‌دیده، شهرستان‌ها و مناطق درگیر و نوع خسارات ثبت‌شده ارائه کند.
همچنین باید مشخص شود چه تعداد از کشاورزان دارای پوشش بیمه محصولات کشاورزی هستند، چه میزان از خسارت‌های اعلام‌شده مشمول تعهدات بیمه‌ای می‌شود و برای بهره‌بردارانی که فاقد پوشش بیمه‌ای هستند، چه سازوکار حمایتی در نظر گرفته شده است.
موضوع مهم دیگر، زمان‌بندی پرداخت غرامت‌های بیمه‌ای و تسهیلات جبرانی است؛ چراکه تأخیر طولانی در پرداخت حمایت‌ها می‌تواند توان مالی کشاورزان برای آماده‌سازی زمین، تأمین نهاده‌ها و آغاز کشت مجدد را کاهش دهد.
حمایت مؤثر از تولیدکننده زمانی محقق می‌شود که منابع جبرانی در زمان مناسب به دست بهره‌بردار برسد، نه اینکه کشاورز پس از ثبت خسارت و طی مراحل اداری، همچنان برای تأمین هزینه‌های بازسازی و ادامه فعالیت خود با مشکل مواجه باشد.
بازسازی قنوات و راه‌های بین مزارع؛ مسئولیت دستگاه‌ها کجاست؟
در کنار جبران خسارت مستقیم به کشاورزان، بازسازی زیرساخت‌های عمومی و تولیدی آسیب‌دیده نیز باید در اولویت برنامه‌های اجرایی قرار گیرد.
قنوات، کانال‌های انتقال آب و راه‌های بین مزارع از جمله زیرساخت‌هایی هستند که آسیب به آن‌ها می‌تواند فعالیت مجموعه‌ای از بهره‌برداران را تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، بازسازی این تأسیسات نباید صرفاً به توان مالی و مشارکت کشاورزان واگذار شود.
در این زمینه، ضروری است سازمان جهاد کشاورزی، مدیریت بحران، شرکت آب منطقه‌ای و سایر دستگاه‌های مسئول، ضمن مشخص کردن میزان خسارات، سهم مسئولیت هر دستگاه، منابع مالی مورد نیاز و زمان‌بندی اجرای عملیات بازسازی را اعلام کنند.
همچنین باید مشخص شود چه میزان اعتبار برای مرمت قنوات، اصلاح کانال‌های آبرسانی، بازسازی جاده‌های بین مزارع و جبران خسارت تأسیسات تولیدی پیش‌بینی شده و کدام پروژه‌ها در اولویت اجرا قرار دارند.
ارائه برنامه زمان‌بندی مشخص برای بازگشایی مسیرهای آسیب‌دیده و بازگرداندن زیرساخت‌های آبرسانی به مدار بهره‌برداری، می‌تواند از طولانی شدن خسارات اولیه و تحمیل زیان‌های ثانویه به تولیدکنندگان جلوگیری کند.
شفافیت در آمار خسارت و اعتبارات؛ مطالبه‌ای برای جلوگیری از بلاتکلیفی
یکی از موضوعاتی که در مدیریت پیامدهای حوادث طبیعی اهمیت دارد، تفکیک میزان خسارت برآوردشده از اعتبارات مصوب، تخصیص‌یافته و پرداخت‌شده است.
اعلام رقم کلی خسارت‌ها، به‌تنهایی تصویر روشنی از وضعیت کشاورزان آسیب‌دیده ارائه نمی‌دهد. آنچه اهمیت دارد، مشخص شدن تعداد بهره‌برداران حمایت‌شده، میزان تسهیلات پرداختی، سهم اعتبارات جبرانی، تعداد زیرساخت‌های بازسازی‌شده و میزان پیشرفت عملیات اجرایی است.
بر همین اساس، انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول با انتشار گزارش‌های دوره‌ای، مشخص کنند چه میزان از خسارت‌های ثبت‌شده تعیین تکلیف شده، چه تعداد پرونده همچنان در انتظار بررسی یا پرداخت قرار دارد و برای رفع موانع موجود چه اقداماتی انجام شده است.
همچنین ضروری است مسیر ثبت و پیگیری درخواست‌های کشاورزان آسیب‌دیده شفاف باشد تا بهره‌برداران برای دریافت حمایت‌های قانونی با مراجعات مکرر و سردرگمی اداری مواجه نشوند.
بارندگی و سیلاب ممکن است در مدت کوتاهی خساراتی به فعالیت‌های کشاورزی وارد کند، اما آثار اقتصادی آن در صورت تأخیر در بازسازی و جبران زیان‌ها می‌تواند تا فصل‌های بعدی نیز ادامه یابد.
از این منظر، مدیریت خسارات بخش کشاورزی باید فراتر از تهیه صورت‌جلسه و اعلام برآورد اولیه باشد و مجموعه‌ای از اقدامات شامل ارزیابی دقیق، پرداخت به‌موقع غرامت، تأمین تسهیلات جبرانی، بازسازی زیرساخت‌ها و حمایت از تداوم تولید را در بر بگیرد.
اکنون انتظار می‌رود سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال‌وبختیاری و دستگاه‌های مرتبط، گزارشی شفاف از آخرین وضعیت خسارات ناشی از بارندگی و سیلاب، تعداد کشاورزان آسیب‌دیده، میزان اعتبارات مورد نیاز، منابع پیش‌بینی‌شده برای جبران خسارت و برنامه زمان‌بندی بازسازی تأسیسات و زیرساخت‌های کشاورزی ارائه کنند.
پرسش اساسی این است که کشاورزانی که بر اثر حوادث طبیعی سرمایه، محصول یا زیرساخت تولیدی خود را از دست داده‌اند، چه زمانی و از چه مسیری حمایت واقعی دریافت خواهند کرد؟
بی‌تردید، حمایت از بخش کشاورزی تنها با اعلام میزان خسارت محقق نمی‌شود؛ معیار اصلی، سرعت رسیدگی، شفافیت در پرداخت‌ها و بازگشت بهره‌برداران به چرخه تولید است. کشاورز خسارت‌دیده نباید پس از پایان بارندگی، درگیر ماه‌ها انتظار برای دریافت حمایت‌هایی باشد که قرار است مانع از توقف فعالیت اقتصادی او شود.
