به گزارش خبرنگار مهر، کنفرانس بینالمللی «فلسفه زندگی» با هدف بررسی نسبت زیست انسانی، جهانزیست و معناداری در دنیای معاصر، روزهای شنبه ۳۰ آبان و یکشنبه اول آذر به همت دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه تبریز و با همکاری دانشگاه پونیفیکا آنتونیانوم ایتالیا، خانه حکمت ایرانیان در وین، شهرداری تبریز و جمعی از دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، به صورت حضوری و برخط برگزار شد.
این کنفرانس با هدف گذار از نگاه صرفاً زیستی به «فلسفه زندگی» به مثابه یک پارادایم مستقل فلسفی، به واکاوی ابعاد مختلف زندگی انسانی و نسبت آن با جهان معاصر پرداخت.
در روز دوم این رویداد علمی، رضا غلامی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، رایزن فرهنگی ایران در اتریش و رئیس خانه حکمت ایرانیان در وین، علاوه بر ارائه سخنرانی با عنوان «عالم زندگی در محاصره الگوریتم: بحران بیناذهنیت سیاسی در عصر هوش مصنوعی از منظر هوسرل»، دبیری پنل مجازی صبح روز یکشنبه را نیز بر عهده داشت.
غلامی در آغاز این پنل با اشاره به جایگاه رو به رشد دانشگاه تبریز در عرصه فلسفه ایران گفت: دانشگاه تبریز در سالهای اخیر به یکی از مراکز مهم فلسفه در کشور تبدیل شده است و با انتشار مجله «پژوهشهای فلسفی» و بهرهمندی از هیئت تحریریهای با ترکیب بینالمللی کمنظیر، جایگاه برجستهای در فضای فلسفی کشور به دست آورده و در برخی زمینهها حتی از تهران پیشی گرفته است.
وی با اشاره به تنوع رویکردهای فلسفی در این کنفرانس اظهار داشت: در این رویداد با دو جهان فلسفی مواجه هستیم؛ نخست، جهان فلسفههای قدیم، سنتی و کلاسیک که با حکمت، الهیات و دیگر سنتهای معرفتی درهمتنیده است و دوم، جهان فلسفههای مدرن.
غلامی با بیان اینکه فلسفه مدرن را نباید با حکمت، الهیات، عرفان، مواعظ اخلاقی، رواندرمانی یا ایدئولوژی یکی دانست، افزود: فلسفه مدرن تبیینی کلاننگر و رها از مرجعیتهای پیشینی است که بنیادهای واقعیت و معنا را، به دور از عقل شهودی یا غایتگرای کلاسیک، بر مدار عقلانیت آزاد، نقاد و استدلالی مدرن بررسی میکند.
وی ادامه داد: این کنفرانس تلاش کرده است میان این دو جهان فلسفی در موضوع فلسفه زندگی گفتوگو برقرار کند و از این جهت، ابتکاری ارزشمند به شمار میرود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تأکید کرد: رشد و بالندگی فلسفه در ایران، بیش از هر چیز، نیازمند استقلال و آزادی فلسفه و گشودگی آن به روی گفتوگوهای انتقادی گسترده است.
بحران بیناذهنیت سیاسی در عصر هوش مصنوعی
غلامی در ادامه سخنرانی خود با عبور از دوگانه سادهانگاری ابزاری و هراس از فناوری، این پرسش را مطرح کرد که آیا گفتوگوی سیاسیِ واسطهگریشده با هوش مصنوعی میتواند تفاهم متقابل و مشارکت دموکراتیک واقعی را زنده نگه دارد یا خیر.
وی با تبیین مفاهیم «جهانزیست» (Lebenswelt) و «بیناذهنیت» در سنت هوسرلی گفت: برای نخستین بار در تاریخ، سامانههای غیرانسانی با سخنگویی روان و استفاده از ضمیر اولشخص، غریزه طبیعی انسان در نسبتدادن معنا و احساس به یک «دیگری زنده» را به کار میگیرند؛ بیآنکه سوژهای پاسخگو در پس این کلمات حضور داشته باشد.
به باور غلامی، پیامد این وضعیت در بستر «اقتصاد توجه»، شکلگیری صداهای سیاسی مصنوعی، خصوصیسازی جریان اطلاعات و در نهایت، پدیدآمدن نوعی «آگاهی کاذب جمعی» است؛ وضعیتی که در آن جامعه تصور میکند در حال گفتوگوست، در حالی که شرایط و افقهای مشترک گفتوگوی واقعی بهتدریج فرسوده میشوند.
وی هوش مصنوعی را نه سرنوشتی قطعی، بلکه آزمونی تمدنی و اخلاقی دانست و چهار مطالبه را برای صیانت از جهانزیست مشترک مطرح کرد.
غلامی نخستین مطالبه را الزام به شفافیت و افشای هویت غیرانسانی سامانهها در فرایند طراحی و استفاده از آنها دانست و گفت: باید امکان سنجش «جهان مشترک» فراهم و پیامهای سیاسیِ بهشدت هدفمند محدود شوند.
وی همچنین شکستن انحصار الگوریتمهای رتبهبندی مبتنی بر جلب توجه از طریق بهرسمیتشناختن حق انتخاب کاربران و پاسداشت فضاهای حضوری همزیستی و گفتوگو را از دیگر ضرورتها برشمرد.
به گفته وی، مجامع، کلاسهای درس و نشستهای محلی از جمله فضاهایی هستند که در آنها مواجهه زنده و بدنمند انسانها شکل میگیرد و نباید با جایگزینهای ارزانقیمت دیجیتال حذف شوند.
گفتنی است؛ در این کنفرانس جمعی از فیلسوفان و پژوهشگران از ایران و دانشگاههای معتبر جهان، از جمله آندرهآ بیزوزرو و ماریو لوپولی از دانشگاه پونیفیکا آنتونیانوم ایتالیا، هانس داسن از دانشگاه آمستردام هلند، مایکل پیترز از دانشگاه تسینگهوای چین، موریس همینگتن از دانشگاه پورتلند آمریکا، رابرت هانا از دانشگاه کلرادو آمریکا، مسعود امین از دانشگاه مینهسوتای آمریکا و کورتیس ریگز بای از دانشگاه هیروشیمای ژاپن حضور داشتند.
