نویسنده: مرضیه ضیائی نافچی
به گزارش خبرنگار تابناکدر استان چهارمحال‌وبختیاری، با نزدیک شدن به فصل سرما، آمادگی راه‌های ارتباطی مناطق کوهستانی استان به یکی از مهم‌ترین موضوعات مدیریت بحران و خدمات‌رسانی عمومی تبدیل می‌شود؛ موضوعی که در شهرستان کوهرنگ به دلیل شرایط خاص جغرافیایی، ارتفاعات متعدد، پراکندگی روستاها و احتمال بارش‌های سنگین برف، اهمیت بیشتری دارد.
در این مناطق، انسداد حتی یک محور روستایی می‌تواند فراتر از ایجاد اختلال در رفت‌وآمد روزانه، دسترسی خانوارها به خدمات درمانی، امدادی و تأمین مایحتاج ضروری را با مشکل مواجه کند. از همین رو، مدیریت شرایط زمستانی نباید صرفاً به واکنش پس از بارش برف محدود شود، بلکه نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، تأمین امکانات و پیش‌بینی سناریوهای احتمالی پیش از آغاز بارش‌های سنگین است.
تجربه زمستان در مناطق برف‌گیر نشان می‌دهد که صرف اعلام آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مدیریت شرایط جوی کافی نیست؛ بلکه میزان آمادگی باید در عمل و بر اساس ظرفیت ماشین‌آلات، نیروی انسانی، تجهیزات، دسترسی به راه‌های جایگزین و سرعت واکنش در شرایط اضطراری ارزیابی شود.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا تجهیزات، ماشین‌آلات و نیروهای عملیاتی استان برای مواجهه با روزهای سخت برفی متناسب با گستردگی محورهای کوهستانی و نیاز مناطق روستایی آماده شده‌اند؟
ماشین‌آلات راهداری؛ آیا امکانات با گستردگی محورهای برف‌گیر تناسب دارد؟
یکی از مهم‌ترین محورهای قابل پیگیری در آستانه فصل زمستان، وضعیت تجهیزات و ماشین‌آلات راهداری استان است. گستردگی محورهای ارتباطی، پراکندگی سکونتگاه‌های روستایی و احتمال هم‌زمانی بارش برف در چندین منطقه، ضرورت برخورداری از ناوگان عملیاتی آماده و کافی را افزایش می‌دهد.
در این میان، اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای چهارمحال‌وبختیاری باید به‌صورت شفاف اعلام کند چه تعداد دستگاه ماشین‌آلات برف‌روب، گریدر، لودر، بولدوزر و خودروهای پشتیبانی در اختیار دارد، چه تعداد از این تجهیزات فعال و آماده عملیات هستند و چه میزان از ناوگان به تعمیرات اساسی یا تأمین قطعات نیاز دارد.
همچنین باید مشخص شود ماشین‌آلات برف‌روبی در کدام محورهای حساس و مناطق پرخطر مستقر شده‌اند و برای تأمین سوخت، زنجیرچرخ، تیغه‌های برف‌روب، مواد یخ‌زدا و سایر تجهیزات موردنیاز چه تمهیداتی اندیشیده شده است.
پرسش مهم‌تر این است که آیا ظرفیت موجود برای مدیریت بارش‌های سنگین و هم‌زمان در شهرستان‌های مختلف استان کافی است یا در شرایط بحرانی، کمبود تجهیزات و پراکندگی ماشین‌آلات می‌تواند زمان بازگشایی مسیرها را افزایش دهد؟
محورهای روستایی و نقاط بحرانی؛ اولویت باید حفظ ارتباط مردم باشد
در کنار محورهای اصلی، وضعیت راه‌های روستایی در مناطق برف‌گیر نیازمند توجه ویژه است. برخی از روستاهای کوهستانی به دلیل شرایط توپوگرافی، ارتفاع زیاد و قرار گرفتن در مسیرهای مستعد کولاک، بیش از سایر مناطق در معرض انسداد جاده‌ای قرار دارند.
در چنین شرایطی، شناسایی نقاط بحرانی، تعیین اولویت برف‌روبی، پیش‌بینی مسیرهای جایگزین و مشخص کردن زمان‌بندی عملیات بازگشایی راه‌ها اهمیت اساسی دارد.
انتظار می‌رود اداره‌کل راهداری استان فهرست محورهای پرخطر و نقاط مستعد انسداد در شهرستان کوهرنگ و سایر مناطق برف‌گیر را اعلام کند و مشخص سازد برای مسیرهایی که احتمال بسته ماندن طولانی‌مدت آن‌ها وجود دارد، چه برنامه جایگزینی در نظر گرفته شده است.
همچنین ضروری است وضعیت راه‌های دسترسی به روستاهای دورافتاده، مراکز درمانی، مدارس و سایر مراکز خدماتی به‌صورت مستمر پایش شود تا در صورت بروز شرایط بحرانی، بازگشایی مسیرهای دارای اولویت با سرعت بیشتری انجام گیرد.
هماهنگی دستگاه‌های امدادی؛ آمادگی باید پیش از وقوع بحران شکل بگیرد
مدیریت زمستان در مناطق کوهستانی صرفاً بر عهده مجموعه راهداری نیست و تحقق آن به هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف اجرایی و امدادی وابسته است.
هلال‌احمر، اورژانس، فرمانداری‌ها، مدیریت بحران و سایر دستگاه‌های خدمات‌رسان باید از پیش وظایف و مسئولیت‌های مشخصی برای مواجهه با حوادث احتمالی داشته باشند.
در شرایطی که کولاک شدید یا یخ‌زدگی مسیرها امکان تردد عادی را محدود می‌کند، امدادرسانی به بیماران، زنان باردار، سالمندان و سایر افراد نیازمند خدمات فوری می‌تواند با دشواری همراه شود. به همین دلیل، پیش‌بینی خودروهای امدادی مجهز، تجهیزات نجات در برف، نیروهای عملیاتی آماده‌باش و مسیرهای دسترسی اضطراری ضروری است.
در این زمینه، فرمانداری‌ها و دستگاه‌های عضو ستاد مدیریت بحران باید مشخص کنند آیا مانورهای آمادگی زمستانی برگزار شده، نقاط آسیب‌پذیر شناسایی شده و سازوکار ارتباط و اعزام نیروها در زمان انسداد محورهای ارتباطی از پیش تعیین شده است یا خیر.
اطلاع‌رسانی به‌موقع؛ حلقه مهم مدیریت سفرهای زمستانی
یکی دیگر از موضوعات مهم در مدیریت تردد زمستانی، اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع به شهروندان و رانندگان است. اعلام وضعیت جاده‌ها، هشدار درباره کولاک و یخ‌زدگی، اطلاع‌رسانی درباره محدودیت‌های تردد و ارائه مسیرهای جایگزین می‌تواند از بسیاری از حوادث و گرفتاری‌های جاده‌ای پیشگیری کند.
از این رو، لازم است راهداری استان درباره نحوه اطلاع‌رسانی وضعیت محورهای ارتباطی، میزان آمادگی سامانه‌های نظارت تصویری، پوشش ارتباطی مناطق حساس و سازوکار هماهنگی با پلیس راه توضیح دهد.
همچنین باید مشخص باشد در صورت انسداد یک محور روستایی، اطلاع‌رسانی به ساکنان منطقه و هماهنگی برای تأمین نیازهای ضروری خانوارها از چه مسیری انجام می‌شود.
آمادگی زمستانی با اعلام آماده‌باش سنجیده نمی‌شود
زمستان هر سال برای مناطق کوهستانی چهارمحال‌وبختیاری تکرار می‌شود و از همین رو، بسیاری از مخاطرات آن قابل پیش‌بینی است. انسداد مسیرها، گرفتار شدن خودروها، دشواری امدادرسانی و اختلال در دسترسی روستاها به خدمات عمومی، مسائلی نیستند که بتوان تنها پس از وقوع بحران برای آن‌ها تصمیم‌گیری کرد.
اکنون انتظار می‌رود اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای چهارمحال‌وبختیاری گزارشی شفاف از وضعیت آمادگی زمستانی استان شامل تعداد ماشین‌آلات فعال، تجهیزات موردنیاز، میزان تأمین اعتبارات، محورهای دارای اولویت برف‌روبی، نقاط بحرانی و برنامه زمان‌بندی عملیات زمستانی ارائه کند.
همچنین فرمانداری‌ها، هلال‌احمر، اورژانس و مدیریت بحران استان باید درباره سطح آمادگی نیروهای امدادی، امکانات پشتیبانی و برنامه مشترک خود برای مدیریت انسدادهای احتمالی اطلاع‌رسانی کنند.
پرسش اساسی این است که اگر بارش سنگین برف و کولاک به‌صورت هم‌زمان چند محور روستایی و ارتباطی کوهرنگ را درگیر کند، آیا امکانات و نیروهای موجود توان مدیریت شرایط و بازگشایی به‌موقع مسیرها را دارند؟
مردم مناطق برف‌گیر نباید در روزهای سرد سال، علاوه بر نگرانی از شرایط جوی، دغدغه قطع ارتباط با مراکز درمانی و خدماتی را نیز داشته باشند. آمادگی واقعی زمستانی زمانی معنا پیدا می‌کند که ماشین‌آلات، نیروها، تجهیزات و برنامه‌های امدادی پیش از نخستین بحران در میدان حضور داشته باشند؛ نه اینکه پس از گرفتار شدن مردم در برف و کولاک، اقدامات اضطراری آغاز شود.
گزارش: مرضیه ضیایی
